Dinamizm ve Fütürizm

Alex Lin, S Eğrili Yolda Işık İzleri, 2010

Endüstrileşme ile birlikte insan hayatında başlayan hareketlilik ve dinamizm, kendini sanatta göstermekteydi. Ancak, bunu gösterecek teknikler çok sınırlıydı. Sinema gibi bir görsel anlatım dili henüz bulunmamıştı. İşte Dinamizm böyle bir ortamda hayat buldu. Fotoğraf da bu anlatım biçimi için en uygun araçtı. Dinamizm, kısaca hareket veya güçlülük kavramları ile tanımlanabilir. Çoğunlukla yalın bir gözle görülebilecek özel bir an değildir. Ancak hareket eden bir cismi pozlandırırken, obtüratörün açık kaldığı süre içinde, konunun yer değiştirmesi anında, onun film ya da sensör üzerindeki hareketinin hızına bağlı olarak netsiz bir iz bırakmasıdır. Örneğin gece araba farlarının film üzerinde bıraktığı çizgi halindeki izler… Gözün takip edebildiğinden daha hızlı hareket eden, fakat pozlandırma sırasında dondurulabilen görüntülerde dinamizm vardır.

Eliot Eliofson, Duchamp bir merdivenden iniyor, 1952

Hareketi saptama açısından fotoğraf diğer sanat dalları ile karşılaştırıldığında zaman içindeki değişim hareketi anlatım açısından, en uygun yöntemleri içermektedir. Sinemanın bulunmadığı dönemde Edward Muybridge’in fotoğrafları, bilinçli olarak, gözlemlenen hareketleri pozlandırmayı amaçlayan ilk görüntülerdir. Örneğin, Edward Muybridge’in “Dörtnala giden atı” bunu en güzel örneklerindendir. Bu tür fotoğrafları ile Muybridge sinemanın da ilk adımlarını atmış oldu. Bir yerde sinemanın fikrinin ortaya çıkmasını sağladı. Muybridge, insanın hareketlerin değişik açılardan, kesitler alarak pozlandırması o dönemi ressamları ve bilim adamları için pek çok açıdan kaynak oluşturmuştur.

Edward Muybridge’in “Dörtnala giden atı”

Fütürizm (gelecekçilik), 20. yüzyıl başlarında, Kübizme tepki olarak ortaya çıkmış, dış dünya gerçeklerini bir tarafa bırakarak, iç dünyayı aktarmıştır. Bunun yanı sıra makineleşen çağdaş uygarlığın en önemli ögeleri olan hız ve hareketi, dolayısıyla dinamizmi sanata getirmeyi amaçlamıştır. Önceki akımları hareketsiz bulduklarını, aksine gerçek hayatın hareketli ve dinamik olduğunu söyleyen fütüristler, soyut bir anlayışla, hareketin bir süreç içindeki eş zamanlı değişik görüntülerini, bir araya getirmeye çalışmışlardır. Fütürizmi geleceğin sanatı olarak görmüşler ve yaratıcılığı boğan geleneğe karşı olmuşlardır. Durağan ve donmuş görüntülerin hiçbir zaman doğal olmadıklarını söylemişler ve fotoğrafta hareketin karmaşıklığı, gerçeği ve ritmini vermeyi amaçlamışlardır. Fütürist bir sanatçı olan Giacomo Balla, bir olayın arka arkaya gelen evrelerini tek tek saptayan “kronofotoğraf” tekniğini kullanmıştır. 1912 yılında ürettiği “Keman Yayının Ritimleri” isimli fotoğrafta, hareketin çözümlenişi görülmektedir.

Giocamo Balla, Keman Yayının Ritimleri, 1912

Hızın simgesinin de sanatta kullanılabileceği fikri ile, ortaya çıkan bu akım, fotoğraf dili ile büyük ivme kaydederek adeta onunla özdeşleşmiştir. Bugün bile birçok fotoğraf sanatçısı tarafından kullanılmakta olan Fütürizm’in kökeni, Dinamizm’e dayanır. 1910 yıllarında fütürist ressamlar yayınladıkları bildirilerinde, önceki akımları hareketsiz ve tatsız bulduklarını açıklamışlardır. O dönemde, fütüristlerin çalışmalarında, enerji ve Fütürizmin temeli mekanizasyon ve hızla ilgilidir. Heyecan ön plandadır. Bu etkiye ulaşmak amacıyla hareketli konular seçmişler ve renkleri de, heyecan-hız doğrultusunda kullanmışlardır.

Hasan Koca, Köprüden Geçenler, 2012

Bilim, insanın dış dünyayı algılama doğruluğunu araştırırken, bu sanat akımı da fotoğraf optiğinden ve uygulamasından yararlanarak araştırmalar yapmıştır. Örneğin, uzun pozlandırmalar sonucu koşan canlılar, hareket eden bulutlar, ağaç gibi bir bölümü durağan diğer bölümü hareket eden konular, kısmen netsiz veya uzamış gibi görünürler. Bunlar, fütürist fotoğraf akımının konuları olmuştur. Fütüristlerin savunmalarını kanıtlayıcı diğer bir örnek ise, yapıtlarının adları bile onların harekete tutkuyla bağlandıkları göstermektedir. “Balkonda Koşan Kız”, “Hareket Halindeki Köpeğin Tasması”, “Bisikletçinin Dinamizmi”, “Rüzgar” gibi.

Anton Giulio Bragaglia, Fotodinamik bir kadın portresi, 1924

Bragaglia’nın “Fotodinamizm” olarak adlandırdığı fotoğraf çalışmaları da fütürizm içerisinde oldukça önemlidir. Bu çalışmalarında amacı, zamanındaki birçok sanatçı gibi, hareketin karmaşıklığını, ritmini, gerçeği ve maddeleşmekten ayrılmayı yansıtan görüntüler üretmek olmuş, hareketin dinamik kaydını gerçekleştirmek amacıyla uzun poz süreleri kullanmış. Fütürist akım Andy Earl, Eric Staller, Jhon Starr, Jacques Henri Lartiques, Barbara Morgan gibi ünlü fotoğrafçıların çalışmalarında görülmektedir.

Türkiye’de ise Şakir Eczacıbaşı’nın fotoğraflarında hareket ve dinamizm izlenmekte, bu dinamizme flu görüntüler eşlik etmektedir.

Share Button
This entry was posted in Fotoğraf Akımları and tagged , , , , , .