Çibörek Mi, Çiğbörek Mi?

Her ne kadar TDK sözlüğü konuya “çiğbörek” açıklamasını getirmiş olsa da, Eskişehir’de bulunan Kırım Çibörekçisi gerek duvarda asılı kocaman bir pano, gerekse masalardaki servislerinde doğrusunun “çiğbörek” değil, “çibörek” olduğunu uzun uzun anlatır. Fakat tartışma bu kadarla da kalmaz. Kimileri de böreğin gerçekte “şıbörek-şibörek”,  “şırbörek-şirbörek” olduğu iddiasındadırlar.

Böreğin menşeyi Kırım Tatarları olduğuna göre, öncelikle Tatarcaya bakmak gereklidir. Tatarların kullandığı Kiril Alfabesinde “Щ”  sembolü ile ifade edilen harfin Türkçe okunuşu klasik Rusçada ‘ŞÇ’, günümüzdeki edebi Rusçada  ‘ŞŞ’dir. Bu nedenle Ç-Ş farkı buradan gelmektedir. Kiril Alfabesinde ‘I’ sesi olmadığına göre, “şıbörek-şırbörek” yerine “şibörek-şirbörek” yazılma ihtimali güçlenmektedir. Fakat Tatarcada Türkçedeki gibi yazılan İ, Ö ve Ü sesleri, Türkçeden farklı olarak biraz kalınca I, O ve U şeklinde seslendirilir.

Aradaki  ‘r’ sesinin olup olmaması ise, konuşma dilinde bu sesin yutulup yutulmaması ile ilgili olabilir. Örneğin “çiböreği yedin mi?” diye sormak Tatar lehçesinde “şıboreqni aşadın mı?” şeklindedir. Sondaki ‘q’ harfi Kiril Alfabesindeki ‘къ’ harfi olup, kökeni Eski Türkçedeki ‘ق (qaf)’ harfidir.

Çibörek, yapılışı sırasında “alevli ateşteki çöyün (dökme) kazanda kaynamakta olan tereyağın içine bırakılır. Kızgın yağ içine bırakılan çibörekler birden kabarır, şişer ve hemen kızarır kızarmaz çıkarılır.Divanü Lügati’tTürk’e (1072-1074) göre “çir”, “yağ” anlamına gelmektedir. Çirbörek Türkçede görülen ünsüz (r) düşmesi ile çir, çi (çibörek) şeklinde söylenmiştir. Aynı zamanda ünsüz değişimi ile ç ve ş ünsüzleri birbirine dönüşebilmektedir. Ayrıca şı, çı, Kıpçak ve Tatar Türkçelerinde “lezzetli” anlamına gelmektedir. Börek ise Kıpçak Türkçesinde “içerisine et doldurulmuş hamur parçaları” demektir. Böylece çiböreğe “kızgın yağda pişirilen bir börek cinsi” ve/veya “lezzetli börek” diyebiliriz. Çiböreğimiz, Kırım Tatarcasında “çibörek, şıbörek, şırbörek, şibörek” isimleri ile de söylenmektedir.

Share Button
This entry was posted in Belgesel Fotoğraf, Fotoğraf Hikayesi, Fotoğraflar and tagged , , , , , , , .